प्रदेश सत्ताको र्याल नचुहाउनुस् !

नेपालको प्रदेश राजनीति फेरि एउटा निर्णायक मोडमा आइपुगेको छ। नेकपा एमाले र नेपाली कांग्रेसबीचको सत्ता सहकार्य अन्त्यसँगै प्रदेश राजनीतिले नयाँ अध्यायमा प्रवेश गरेको छ। यसको कारण के.पी. शर्मा ओलीको कार्यशैली होस्, सत्ता सञ्चालनमा देखिएको असन्तुलन होस् वा नेपाली कांग्रेसभित्रका असन्तुष्ट नेताहरूलाई व्यवस्थापन गर्ने दबाब—जे भए पनि एउटा कुरा स्पष्ट भएको छ, पुरानो सत्ता–समीकरण अब टिक्ने अवस्थामा छैन।

तर यतिबेला सबैभन्दा गम्भीर प्रश्न अर्को छ—यदि केन्द्रको गठबन्धन नै समाप्त भएको छ भने नेपाली कांग्रेस किन प्रदेश सरकार बनाउन वा जोगाउन मरिहत्ते गरिरहेको छ ? मेरो विचारमा, कांग्रेसले अहिले प्रदेश सत्ताका लागि र्याल चुहाउनु हुँदैन। बरु धैर्य गर्नुपर्छ। किनकि यो सरकार बनाउने समयभन्दा पनि आफ्नो राजनीतिक चरित्र प्रमाणित गर्ने समय हो।

विशेष महाधिवेशनले कांग्रेसलाई केवल नयाँ नेतृत्व दिएको होइन, नयाँ जनादेश पनि दिएको हो। त्यो जनादेश मन्त्रालय बाँड्ने, सत्ता जोगाउने वा पुरानै राजनीतिक संस्कृतिलाई निरन्तरता दिने थिएन। त्यो जनादेश पार्टीलाई पुनर्जीवित गर्ने, संगठनलाई बलियो बनाउने, आन्तरिक लोकतन्त्र स्थापित गर्ने र जनताको विश्वास पुनः जित्ने थियो। यदि विशेष महाधिवेशनबाट आएको नेतृत्व आजै प्रदेश सरकारका लागि अंकगणित मिलाउन दौडियो भने त्यसले आफ्नै जनादेशमाथि पहिलो चोट पुर्‍याउनेछ।

एमालेसँगको गठबन्धन तोड्दा कांग्रेसले जनतामाझ एउटा नैतिक सन्देश दिएको छ—सिद्धान्तका लागि सत्ता छोड्न सकिन्छ। तर यदि भोलिपल्टै अर्को दलसँग सत्ता साझेदारीको खोजी सुरु भयो भने त्यो नैतिक उचाइ क्षणभरमै समाप्त हुनेछ। राजनीतिमा पैसा गुमे कमाउन सकिन्छ, सत्ता गुमे पुनः प्राप्त गर्न सकिन्छ, तर विश्वास गुमे त्यसलाई फर्काउन वर्षौँ लाग्छ।

प्रदेश सरकारका लागि यति धेरै दौडधुप गर्नुको औचित्य पनि कमजोर छ। नेपालको संघीय अभ्यासले देखाइसकेको छ कि अधिकांश प्रदेश सरकारहरू सीमित अधिकार, कमजोर स्रोत र केन्द्रमा निर्भर संरचनाका रूपमा चलिरहेका छन्। यस्ता सरकारमा सहभागी भएर केही मन्त्रालय पाउनु ठूलो राजनीतिक उपलब्धि होइन। बरु त्यसका लागि आफ्नो सिद्धान्त र विश्वसनीयता गुमाउनु महँगो सौदा हो।

अर्को महत्वपूर्ण पक्ष नयाँ पुस्ताको राजनीतिक चेतना हो। जेन्जी पुस्ताले परम्परागत सत्ता–साझेदारीको राजनीति अस्वीकार गरिसकेको छ। उनीहरू नेताले के बोलेभन्दा पनि के गरे भन्ने हेर्छन्। यदि विशेष महाधिवेशनले जन्माएको आशालाई कांग्रेसले प्रदेश सरकारको लोभमा साट्यो भने युवा पुस्ताले तुरुन्तै निष्कर्ष निकाल्नेछ, ‘अनुहार फेरिए पनि राजनीति उही रहेछ।’ त्यो निष्कर्ष कांग्रेसका लागि कुनै पनि मन्त्रालयभन्दा ठूलो घाटा हुनेछ।

कांग्रेसले अहिले सरकारभन्दा बढी संगठनमा ध्यान दिनुपर्छ। धेरै जिल्लामा संगठन कमजोर छ, कार्यकर्ता निराश छन्, नयाँ पुस्ता आकर्षित हुन सकेको छैन। प्रदेश सरकारको अंकगणितमा समय र ऊर्जा खर्च गर्नुको सट्टा वडा, गाउँपालिका र जिल्लासम्म संगठन पुनर्निर्माण गर्न सकियो भने त्यसले भविष्यमा धेरै ठूलो राजनीतिक प्रतिफल दिन्छ। आखिर सरकारले संगठन बनाउँदैन, संगठनले सरकार बनाउँछ।

कतिपयले केही असन्तुष्ट नेताहरूलाई व्यवस्थापन गर्न प्रदेश सरकार आवश्यक भएको तर्क गर्न सक्छन्। तर यही संस्कृतिले त नेपाली कांग्रेसलाई वर्षौँदेखि कमजोर बनाएको हो। व्यक्ति खुसी पारेर पार्टी बलियो हुँदैन, संस्था बलियो बनाएपछि व्यक्ति आफैँ व्यवस्थापन हुन्छ। विशेष महाधिवेशनले चुनौती दिएको पुरानो राजनीतिक संस्कार फेरि दोहोर्याउनु भनेको परिवर्तनको नारा आफैँले खारेज गर्नु हो।

यदि एमालेसँग सम्बन्ध टुट्नुको कारण के.पी. ओलीको कार्यशैली वा राजनीतिक अहंकार हो भने कांग्रेसले त्यसलाई नैतिक पूँजीका रूपमा प्रयोग गर्नुपर्छ। जनतालाई देखाउनुपर्छ कि सत्ता जोगाउनुभन्दा स्वाभिमान ठूलो हुन्छ। तर त्यसको भोलिपल्टै अर्को गठबन्धनको खोजी गरियो भने त्यो सन्देश आफैँ कमजोर हुनेछ।

अहिले कांग्रेसका लागि वास्तविक युद्ध प्रदेश सरकार होइन, आगामी आम निर्वाचन हो। निर्वाचन जित्ने आधार मन्त्रालय होइन, जनविश्वास हो। जनविश्वास भाषणले होइन, व्यवहारले निर्माण हुन्छ। यदि कांग्रेसले केही समय प्रतिपक्षमा बसेर संगठन बलियो बनायो, सरकारलाई जिम्मेवार बनायो र विशेष महाधिवेशनको मर्मअनुसार आफूलाई रूपान्तरण गर्‍यो भने त्यो भविष्यका लागि सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक लगानी हुनेछ।

इतिहासले देखाएको छ—हरेक विजय सत्ता प्राप्त गरेर मात्रै हासिल हुँदैन। कहिलेकाहीँ सही समयमा सत्ता त्याग्ने निर्णय नै सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक विजय हुन्छ। नेपाली कांग्रेस आज त्यही मोडमा उभिएको छ। ऊसँग प्रदेश सरकारमा जाने अवसर हुन सक्छ, तर हरेक अवसर स्वीकार गर्नु बुद्धिमानी हुँदैन। केही अवसर त्याग्दा भविष्यका अझ ठूला अवसर जन्मिन्छन्।

आज कांग्रेसको परीक्षा प्रदेश सरकार बनाउन सक्यो कि सकेन भन्ने होइन। असली परीक्षा विशेष महाधिवेशनले दिएको जनादेशलाई व्यवहारमा उतार्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने हो। यदि उसले धैर्य, सिद्धान्त र राजनीतिक चरित्रलाई प्राथमिकता दिन सक्यो भने प्रदेश सरकार गुमाएर पनि भविष्य जित्न सक्छ। तर यदि फेरि पुरानै सत्ता–समीकरणको खेलमा अल्झियो भने केही मन्त्रालय त पाउन सक्छ, तर जनताको विश्वास फेरि गुमाउने जोखिम पनि उत्तिकै ठूलो हुनेछ।
त्यसैले, आज नेपाली कांग्रेसले एउटा ऐतिहासिक निर्णय लिनुपर्छ—प्रदेश सत्ताको लागि र्याल नचुहाउनुस्। राजनीतिमा कहिलेकाहीँ धैर्य नै सबैभन्दा ठूलो रणनीति हुन्छ, र कहिलेकाहीँ सत्ता त्याग्नु नै भविष्य जित्ने पहिलो पाइला हुन्छ।