कांग्रेसमा एकताको गोलमेच : विवाद होइन, संवाद र सहमतिको बाटो

काठमाडौं – देश प्राकृतिक विपत्तिको गम्भीर संकटमा रहेका बेला नेपाली कांग्रेसभित्र फरक–फरक महाधिवेशन कार्यतालिका सार्वजनिक हुनु दुःखद् र चिन्ताजनक भएको कांग्रेस नेता तथा राजनीतिक विश्लेषक अशोकनाथ योगीले बताएका छन्। उनले पार्टीभित्रको असमझदारी अन्त्य गरी संवाद, सहमति र सम्पूर्ण एकताको बाटोमा अघि बढ्न नेतृत्वसँग आग्रह गरेका छन्।

श्रीकृष्ण जन्माष्टमी तथा गौरापर्वको अवसरमा शुभकामना सन्देश जारी गर्दै योगीले विपत्तिमा परेका नागरिकको उद्धार, राहत तथा पुनःस्थापनामा राष्ट्रिय एकताका साथ जुट्नुपर्ने संवेदनशील समयमा कांग्रेसको आन्तरिक विवादले पार्टीका शुभेच्छुक र अन्य राजनीतिक दलका नेता–कार्यकर्तासमेत चिन्तित बनेको बताएका छन्। “अब विवाद होइन-संवाद र सहमति, विभाजन होइन-सम्पूर्ण एकता चाहिन्छ,” उनको भनाइ छ।

योगीले सानेपा र चुनदेवीबाट सार्वजनिक भएका फरक–फरक महाधिवेशन कार्यतालिका अन्त्य गरी सबै पक्षको सहमतिमा एउटै साझा कार्यतालिका बनाउनुपर्ने बताएका छन्। उनले कांग्रेसभित्रको वर्तमान विवादलाई दुई व्यक्ति वा दुई समूहबीचको शक्ति संघर्षका रूपमा मात्र नहेरी संस्थागत समाधान खोज्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

उनले पार्टीभित्र देखिएका चारै पक्षलाई एउटै गोलमेचमा बसाएर खुला संवाद र सहमतिमार्फत एकताको स्पष्ट निर्णय गर्न आग्रह गरेका छन्। निर्वाचन चिह्न, झण्डा, लेटरप्याड तथा आफूअनुकूल नेतृत्व स्थापित गर्ने प्रतिस्पर्धाभन्दा माथि उठेर पार्टीको संस्थागत हित र भविष्यलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने उनको भनाइ छ। “अब दुई पक्ष र दुई व्यक्तिको विषयमा सीमित नराखौँ, चारै पक्ष एउटै ठाउँमा बसौँ, संवाद गरौँ र कांग्रेसको एकताका लागि निर्णय गरौँ,” योगीले भनेका छन्।

क्रियाशील सदस्यता अद्यावधिक नगरेको विषयमा पनि योगीले आफ्नो निर्णय पार्टीभित्र दूरी बढाउन नभई एकताका लागि सांकेतिक दबाब सिर्जना गर्न गरिएको बताएका छन्। समय थपिँदासमेत सार्थक संवाद र सहमतिको वातावरण नबनेपछि आफूले यस्तो निर्णय गरेको स्पष्ट पार्दै उनले सदस्यता अद्यावधिक गरेका वा नगरेका सबै नेता–कार्यकर्ताप्रति समान र सम्मानजनक व्यवहार हुनुपर्ने बताएका छन्।

योगीले अहिले कांग्रेसको प्राथमिकता व्यक्तिगत पद, अहंकार, उत्तेजना र गुटगत प्रतिस्पर्धा नभई पार्टी एकता र विपत्तिमा परेका नागरिकको जीवनरक्षा हुनुपर्ने बताएका छन्। उनका अनुसार दुईवटा महाधिवेशन कार्यतालिकालाई एउटै बनाउने, पार्टीलाई एकताबद्ध गर्ने, विपत्तिमा परेका नागरिकको उद्धार–राहत गर्ने तथा पुनःस्थापनाको प्रभावकारी कार्यक्रम अघि बढाउने विषय अहिले कांग्रेसका प्रमुख चुनौती हुन्।

पन्ध्रौँ महाधिवेशनलाई विभाजनको आधार नभई ‘एकता महाधिवेशन’ बनाउनुपर्नेमा जोड दिँदै योगीले भनेका छन्, “एकता नै शक्ति हो। एकता नै आजको प्रमुख एजेन्डा हो। पदभन्दा पार्टी ठूलो हो, व्यक्तिभन्दा कांग्रेस ठूलो हो।” कांग्रेसका निवर्तमान कार्यवाहक सभापति एवं पूर्व कार्यवाहक प्रधानमन्त्री पूर्णबहादुर खड्काले लिएको संयमित र एकतामुखी राजनीतिक बाटोको प्रशंसा गर्दै उनले शीर्ष नेतृत्वको सम्मानजनक सहभागिता र सहमतिबिना हुने महाधिवेशनले पार्टीको आन्तरिक एकतालाई थप कमजोर बनाउन सक्ने बताएका छन्।

विश्लेषणात्मक निष्कर्ष

कांग्रेसभित्र देखिएको वर्तमान विवाद अब केवल महाधिवेशनको मिति वा कार्यतालिकाको विवादमा सीमित देखिँदैन। यसको मूल प्रश्न पार्टीको संस्थागत वैधता, नेतृत्वप्रतिको विश्वास, आन्तरिक लोकतन्त्र र आगामी राजनीतिक दिशासँग जोडिएको छ। त्यसैले फरक–फरक कार्यतालिकालाई प्राविधिक रूपमा मिलाउने प्रयास मात्र पर्याप्त नहुन सक्छ, विवादको राजनीतिक र संस्थागत कारण पहिचान गरी त्यसको दीर्घकालीन समाधान खोज्नुपर्ने देखिन्छ।

यही सन्दर्भमा चारै पक्षलाई एउटै गोलमेचमा राखेर संवाद गर्ने प्रस्तावलाई सामान्य राजनीतिक अपिलभन्दा पनि कांग्रेसभित्र सहमतिको नयाँ आधार निर्माण गर्ने प्रयासका रूपमा हेर्न सकिन्छ। महाधिवेशन आफैंमा नेतृत्व चयनको प्रक्रिया भए पनि त्यसअघि पार्टीको वैधानिकता, सदस्यता, कार्यतालिका र नेतृत्वबीच न्यूनतम सहमति कायम हुन नसके महाधिवेशन एकताको साधन बन्नुको सट्टा विभाजनलाई संस्थागत गर्ने जोखिम रहन्छ।

पूर्णबहादुर खड्काको संयमित भूमिकालाई योगीले दिएको समर्थनले पनि कांग्रेसभित्र अझै समझदारी र सहमतिका लागि राजनीतिक ठाउँ बाँकी रहेको संकेत गर्छ। तर त्यो सम्भावनालाई परिणाममा बदल्न व्यक्तिगत आकांक्षा, गुटगत गणित र तत्कालीन नेतृत्व प्रतिस्पर्धाभन्दा माथि उठेर संस्थागत निर्णय गर्ने इच्छाशक्ति आवश्यक देखिन्छ।

अन्ततः पन्ध्रौँ महाधिवेशन कांग्रेसका लागि केवल नयाँ नेतृत्व चयन गर्ने अवसर मात्र होइन, पार्टी कुन राजनीतिक संस्कार र दिशामा अघि बढ्ने भन्ने निर्णायक परीक्षा पनि बन्ने देखिन्छ। महाधिवेशन सहमति, संवाद र संस्थागत लोकतन्त्रको आधारमा सम्पन्न भए त्यसले कांग्रेसको आन्तरिक पुनर्जागरण र जनविश्वास पुनःस्थापनाको आधार बनाउन सक्छ। तर विवादलाई संवादबाट समाधान नगरी शक्ति परीक्षणका रूपमा अघि बढाइए त्यसको असर महाधिवेशनभन्दा परसम्म पुग्न सक्ने जोखिम छ।

त्यसैले अहिले कांग्रेसका लागि निर्णायक प्रश्न ‘कसले नेतृत्व गर्ने ?’ भन्दा पहिले ‘कांग्रेस कसरी एकताबद्ध भएर अघि बढ्ने ?’ भन्ने हो। योगीले उठाएको गोलमेच संवादको प्रस्तावले यही मूल प्रश्नलाई केन्द्रमा ल्याएको छ। अब यसको सफलता नेतृत्व र चारै पक्षले संवादलाई औपचारिकता होइन, साझा समाधान खोज्ने राजनीतिक प्रतिबद्धताका रूपमा ग्रहण गर्छन् कि गर्दैनन् भन्नेमा निर्भर रहनेछ।