अबको बार सय पार : कांग्रेसका लागि कति सम्भव, कति चुनौती ?

पोखरामा आयोजित एक कार्यक्रममा नेपाली कांग्रेसका सभापति गगन थापाले आगामी आम निर्वाचनलाई लक्षित गर्दै स्पष्ट, आत्मविश्वासी र राजनीतिक रूपमा अर्थपूर्ण उद्घोष गरेका छन्, “अबको बार सय पार।”

मधेसमा घन्किएको “अबकी बार गगन सरकार” भन्ने नारालाई व्यवहारिक राजनीतिक लक्ष्यमा रूपान्तरण गर्न उनले यही नारालाई कांग्रेसको केन्द्रीय चुनावी मूलमन्त्र बनाइनुपर्ने धारणा अघि सारेका हुन्।

गगन थापाको यो अभिव्यक्ति कुनै साधारण महत्वाकांक्षी आत्मघोषणा मात्र होइन। यो वर्तमान राजनीतिक यथार्थ, बढ्दो जनअसन्तोष र राज्य सञ्चालनमा देखिएको दिशाहीनताको गहिरो विश्लेषणबाट जन्मिएको यथार्थपरक राजनीतिक दृष्टिकोण हो। यही कारण उनी अन्य धेरै पपुलिस्ट नेताभन्दा फरक देखिन्छन्, “परिपक्व, जिम्मेवार र व्यवहारमुखी ।” उनले बोलेका कुरालाई कार्यान्वयन गर्न सक्ने क्षमता र राजनीतिक इमानदारीकै कारण उनी क्रमशः विश्वासयोग्य राष्ट्रिय नेतृत्वका रूपमा स्थापित हुँदै आएका छन्।

नेपाली कांग्रेस नेपालको लोकतान्त्रिक इतिहासको पर्याय हो। प्रत्येक लोकतान्त्रिक आन्दोलन, संविधान निर्माण र राजनीतिक परिवर्तनका निर्णायक मोडमा कांग्रेस नेतृत्वकर्ता शक्तिका रूपमा उभिँदै आएको छ। त्यसैले कांग्रेसले स्पष्ट बहुमत ल्याएर सरकार गठन गर्नु न त असम्भव हो, न अस्वाभाविक। इतिहासले प्रमाणित गरिसकेको छ, “कांग्रेसले पटक–पटक बहुमतसहित देशको नेतृत्व गरिसकेको छ।”

तर पछिल्ला वर्षहरूमा केही सीमित व्यक्तिको निहित स्वार्थ, नेतृत्वको दूरदर्शिताको कमी, गुटबन्दी र संगठनात्मक निष्क्रियताका कारण पार्टीप्रति आम जनविश्वास कमजोर बनेको यथार्थलाई अस्वीकार गर्न सकिँदैन। यही कारण कांग्रेसजस्तो पुरानो, संस्थागत र लोकतान्त्रिक दल केही समय जनअपेक्षाभन्दा पछाडि परेको अनुभूति जनमानसमा देखिएको हो।

विशेष महाधिवेशनपछि कांग्रेसले आफूलाई “शुद्धिएको नव कांग्रेस” का रूपमा पुनः प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरेको देखिन्छ, “आत्मसमीक्षा, संरचनागत सुधार र वैचारिक पुनर्जागरणको संकेतसहित।” पार्टीले आफू मात्र होइन, देशलाई पनि सुधार्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ। तर यही समयमा देश आन्तरिक रूपमा अस्थिर, बाह्य रूपमा विभिन्न देशी–विदेशी शक्तिको दबाबमा र राजनीतिक रूपमा चरम लोकप्रियता–केन्द्रित (पपुलिस्ट) राजनीतिकाे चपेटामा परेको अवस्था छ। राज्य संयन्त्र कमजोर बन्दै गएको छ, अर्थतन्त्र दबाबमा छ र जनआशा क्रमशः निराशामा रूपान्तरण हुँदै गएको छ।

यही असहज र संकटपूर्ण अवस्थालाई गम्भीरतापूर्वक मनन गर्दै गगन थापाले देश बचाउन र सुधार्न नेपाली कांग्रेसले जसरी पनि स्पष्ट बहुमत हासिल गर्नुपर्ने उद्घोष गरेका छन्। उनका अनुसार आजको नेपाललाई कमजोर र अस्थिर गठबन्धन सरकार होइन, स्थिर, निर्णायक र बहुमतीय सरकार को आवश्यकता छ।

चुनौतीहरू

१. आन्तरिक एकताको गम्भीर परीक्षा

गुटबन्दी, आपसी अविश्वास र शक्ति–संघर्ष अन्त्य नगरी ‘सय पार’ को लक्ष्य हासिल गर्नु लगभग असम्भव छ।

२. संगठनको पुनर्जीवन र प्रभावकारी परिचालन

गाउँदेखि केन्द्रसम्म संगठनलाई सशक्त, सक्रिय र चुनावमुखी बनाउन नसके चुनावी सफलता कठिन हुनेछ।

३. जनविश्वासको पुनर्निर्माण

विगतका कमजोरीप्रति व्यवहारमै आत्मसुधार देखाउन नसके जनविश्वास पुनः स्थापित हुन सक्दैन।

४. गठबन्धन संस्कृतिको नकारात्मक प्रभाव

पछिल्ला वर्षहरूमा विकसित गठबन्धन संस्कृतिले कांग्रेसी मतदाताको पार्टीप्रतिको विश्वासमा आघात पुर्‍याएको अनुभूति छ, जसले मतदाताको मनोविज्ञानमा जटिलता थप्न सक्छ।

५. क्षेत्रीय तथा पहिचान–आधारित राजनीतिसँग प्रतिस्पर्धा

मधेस, जनजाति र क्षेत्रीय मुद्दामा आधारित दलहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न कांग्रेसले स्थानीय संवेदनशीलता समेट्न नसके कडा चुनौती सामना गर्नुपर्नेछ।

६. युवा मतदाताको अपेक्षा र अधैर्यता

युवा नेतृत्व लोकप्रिय भए पनि पार्टी संरचना अझै परम्परागत देखिँदा युवापुस्ताको समर्थन कमजोर पर्न सक्छ।

७. पपुलिस्ट र तथाकथित वैकल्पिक शक्तिको प्रभाव

सरल तर भावनात्मक नाराले तथ्य र नीतिलाई ओझेलमा पारिरहेको अवस्थामा कांग्रेसको दीर्घकालीन, संस्थागत दृष्टिकोण चुनौतीमा पर्न सक्छ।

८. राज्य सत्ता र प्रशासनिक पहुँचको अभाव

सत्ता बाहिर रहँदा स्रोत, पहुँच र प्रशासनिक प्रभाव सीमित हुने भएकाले संगठनलाई सक्रिय राख्नु कठिन हुन्छ।

९. नेतृत्व हस्तान्तरणको मनोवैज्ञानिक द्वन्द्व

नयाँ नेतृत्व उदाउँदा पुरानो पुस्तामा देखिन सक्ने असहजता, असुरक्षा र मौन प्रतिरोधले पार्टीभित्र अदृश्य अवरोध सिर्जना गर्न सक्छ।

अवसरहरू

१. लोकतान्त्रिक स्थिरताको बढ्दो चाहना

चरम लोकप्रियता–केन्द्रित राजनीति र निरन्तर अस्थिरताबाट आजित जनता स्थिर, संस्थागत र लोकतान्त्रिक विकल्पको खोजीमा छन्, जसको स्वाभाविक लाभ कांग्रेसलाई मिल्न सक्छ।

२. विश्वसनीय नेतृत्वको उदय

गगन थापाको स्पष्ट अभिव्यक्ति, नीतिगत स्पष्टता र कार्यान्वयन क्षमताले कांग्रेसप्रति नयाँ भरोसा र विश्वास निर्माण गरेको छ।

३. जनआक्रोशको राजनीतिक रूपान्तरण

वर्तमान सत्ता संरचना र तथाकथित वैकल्पिक शक्तिप्रति बढ्दो जनअसन्तोष कांग्रेसका लागि राजनीतिक अवसरमा रूपान्तरण हुन सक्छ।

४. विशेष महाधिवेशनबाट प्राप्त नेतृत्व वैधता

विशेष महाधिवेशनमार्फत पार्टी नेतृत्वले स्पष्ट वैधता र औपचारिक जनादेश प्राप्त गरेको छ, जसले आन्तरिक द्विविधा र वैचारिक अस्पष्टता घटाउन सहयोग पुर्‍याउँछ।

५. आन्तरिक अनुशासन र गुटबन्दी न्यूनिकरणको सम्भावना

पुनर्संरचनाले लामो समयदेखि जरा गाडेको गुटबन्दीलाई नियन्त्रणमा ल्याउने अवसर दिएको छ। पारदर्शी निर्णय प्रक्रिया र स्पष्ट कार्यविभाजनले संगठनात्मक अनुशासन मजबुत बनाउन सक्छ।

६. नीतिगत नवीकरण र चुनाव–केन्द्रित एजेन्डा निर्माण

अर्थतन्त्र, रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य र सुशासनलाई केन्द्रमा राखेर स्पष्ट, व्यावहारिक र कार्यान्वयनयोग्य चुनावी एजेन्डा प्रस्तुत गर्न सकिने अनुकूल वातावरण बनेको छ।

अन्त्यमा:नेपाली कांग्रेसका लागि १०० सिटभन्दा माथि पुग्नु न त दिवास्वप्न हो, न त सजिलो लक्ष्य। यो सम्भावना र चुनौती दुवै बोकेको गम्भीर राजनीतिक यात्राको प्रश्न हो। यदि गगन थापाको नेतृत्वमा पार्टी एकताबद्ध हुन्छ, संगठनलाई चलायमान बनाइन्छ र जनअपेक्षाअनुरूप व्यवहारिक परिवर्तन देखाइन्छ भने— “अबको बार सय पार” सम्भव छ।

अन्यथा, यो पनि इतिहासमा सीमित अर्को आकर्षक नारा मात्र बन्ने जोखिम रहन्छ।