हर्मुज मार्फत हुने तेल आपूर्तिको जोखिम घटाउने उपाय खोज्दै खाडी मुलुक

काठमाडौं – विश्वको प्रमुख ऊर्जा आपूर्ति मार्गमध्ये एक हर्मुज जलमार्ग मार्फत हुने तेल तथा अन्य वस्तुको ढुवानीलाई सुरक्षित बनाउने विषयमा इरानसहित खाडी क्षेत्रका देशहरूले छलफल अघि बढाउने भएका छन् ।

यसका लागि इरान, इराकसहित खाडी क्षेत्रका देशका विदेशमन्त्रीहरू सोमबार ओमानमा भेला हुँदै छन् । इरानको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघाईले शुक्रबार बैठकमा क्षेत्रीय मुद्दाका साथै हर्मुज जलमार्ग मार्फत सुरक्षित ढुवानीका लागि सम्भावित उपायबारे छलफल हुने जानकारी दिएका हुन् ।

उनका अनुसार इरान र ओमानबीच हर्मुजमा सुरक्षित जलमार्ग तोक्ने विषयमा यसअघि भएको छलफललाई समेत बैठकले अघि बढाउनेछ । हर्मुजमा जलयातायात सहज बनाउने प्रयासले विश्व ऊर्जा बजारमा देखिएको आपूर्ति जोखिम घटाउन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

खाडी क्षेत्रबाट विश्व बजारमा हुने तेल तथा पेट्रोलियम पदार्थको आपूर्तिका लागि हर्मुज महत्वपूर्ण जलमार्ग भएकाले यहाँ हुने कुनै पनि अवरोधले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य, ढुवानी लागत र आपूर्ति शृंखलामा प्रत्यक्ष असर पार्न सक्छ ।

इरान र ओमानले अगस्टको अन्त्यमा जारी गरेको संयुक्त वक्तव्यमा हर्मुज जलडमरूमा अस्थायी संयुक्त जलमार्ग स्थापना गर्ने चरणबद्ध संरचनाबारे विचार आदानप्रदान भएको बताएका थिए । प्रस्तावित जलमार्ग कार्यान्वयनमा आएमा तनावका बीच पनि पानीजहाजलाई सुरक्षित रूपमा आवतजावत गराउन सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ ।

इरानका विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता बघाईले क्षेत्रीय देशबीच विश्वास र सहकार्य बढाउन बैठक महत्वपूर्ण हुने बताए । बाह्य शक्तिको ‘विभाजनकारी हस्तक्षेप’ बिना क्षेत्रीय सुरक्षा र सहकार्य अघि बढाउनुपर्ने उनको भनाइ छ ।

तर, हर्मुजको सुरक्षाको विषय अझै अमेरिका र इरानबीचको तनावसँग जोडिएको छ । बघाईले अमेरिकाले इरानविरुद्ध गरिरहेको भनिएको ‘आक्रामक गतिविधि र गैरकानुनी हस्तक्षेप’ जारी रहेसम्म हर्मुजमा ढुवानी सुरक्षाको पूर्ण सुनिश्चितता गर्न नसकिने बताएका छन् ।

यसअघि फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि सैन्य कारबाही गरेपछि तेहरानले हर्मुज जलडमरूबाट हुने पानीजहाजको आवागमनमा प्रतिबन्धात्मक कदम चालेको थियो । त्यसपछि अमेरिकी सेनाले इरानी बन्दरगाहबाट आउने तथा त्यतातर्फ जाने पानीजहाजलाई लक्षित गर्दै नौसैनिक नाकाबन्दी अघि बढाएको इरानको आरोप छ ।

तेल बजारमा चासो

हर्मुज जलमार्गमा तनाव बढ्दा यसको प्रत्यक्ष असर विश्व तेल बजारमा पर्न सक्छ । खाडी क्षेत्रबाट अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा जाने कच्चा तेल तथा पेट्रोलियम पदार्थको ढुवानीमा अवरोध आएमा आपूर्ति घट्ने र त्यसको दबाब तेलको मूल्यमा पर्न सक्ने जोखिम रहन्छ ।

तेलको मूल्य बढ्दा त्यसको प्रभाव पेट्रोलियम पदार्थमा मात्र सीमित रहँदैन । ढुवानी लागत बढ्ने भएकाले खाद्यान्न, औद्योगिक कच्चा पदार्थ र उपभोग्य वस्तुसम्मको मूल्य शृंखलामा असर पर्न सक्छ । आयातमा निर्भर अर्थतन्त्र भएका मुलुकमा यसले मुद्रास्फीति तथा विदेशी मुद्रा खर्चको दबाबसमेत बढाउन सक्छ । त्यसैले हर्मुजमा सुरक्षित जलमार्ग कायम गर्ने इरान तथा खाडी मुलुकको पहललाई क्षेत्रीय सुरक्षा मात्र नभई विश्व ऊर्जा आपूर्ति र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारसँग जोडेर हेरिएको छ । सोमबार ओमानमा हुने बैठकले हर्मुजमा नियमित तथा सुरक्षित जलयातायातका लागि कस्तो संयन्त्र अघि बढाउँछ भन्ने विषयलाई ऊर्जा बजारले समेत चासोका साथ हेरेको छ । सीसीटीभी प्लस