शेखर र शशांकजी, इतिहास बेच्ने कि इतिहास बचाउने?

आज यो लेख सुरु गर्नुअघि नेपाली कांग्रेसका धरोहर, लोकतान्त्रिक आन्दोलनका अथक योद्धा तथा वरिष्ठ नेता गोपालमान श्रेष्ठप्रति भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै उहाँको दिवंगत आत्माको चिरशान्तिको कामना गर्दछु। उहाँको निधनले नेपाली कांग्रेसले एउटा अनुभवी अभिभावक गुमाएको छ। उहाँले आफ्नो राजनीतिक यात्रामा पटक–पटक संगठनलाई व्यक्ति भन्दा माथि राख्नुपर्ने सन्देश दिनुभयो। उहाँप्रति सच्चा श्रद्धाञ्जली भनेको फूल चढाउनु मात्र होइन, उहाँले जोगाउन खोजेको कांग्रेसलाई पनि जोगाउनु हो।

यही सन्दर्भमा आज नेपाली कांग्रेस फेरि एउटा गम्भीर चौराहामा उभिएको छ। प्रश्न केवल सत्ता प्राप्तिको होइन, अस्तित्व र पहिचानको पनि हो। यो केवल नेतृत्व परिवर्तनको बहस होइन, नेतृत्वको परिपक्वता, जिम्मेवारी र ऐतिहासिक चेतनाको परीक्षा हो। त्यसैले आजको प्रश्न डा. शेखर कोइराला र शशांक कोइरालासँग हो, तपाईंहरूलाई पद ठूलो कि प्रतिष्ठा ठूलो ?व्यक्तिगत इगो ठूलो कि बी.पी. कोइरालाले रोपेको लोकतन्त्रको वटवृक्ष ठूलो ?

राजनीतिमा असहमति हुन्छ, प्रतिस्पर्धा हुन्छ, नेतृत्वको आकांक्षा पनि स्वाभाविक हो। तर जब व्यक्तिगत असन्तुष्टि संगठनभन्दा ठूलो बन्न थाल्छ, त्यहीँबाट इतिहासले दुःखद मोड लिन थाल्छ। नेपाली कांग्रेसको इतिहास पल्टाएर हेर्नुस्। कांग्रेसलाई बाहिरी शक्तिले भन्दा धेरै पटक आफ्नै आन्तरिक विभाजनले कमजोर बनाएको छ। बाहिरको आँधीले भन्दा भित्रको धुवाँले धेरै घर डढाएको छ। आज फेरि त्यही गन्ध आउन थालेको छ। कतिपय अनुहारहरू फेरि सक्रिय देखिन्छन्। उनीहरू एकताको भाषा बोल्छन्, तर समीकरण विभाजनको बनाउँछन्। उनीहरू सल्लाहकारको आवरणमा आउँछन्, तर अन्ततः संगठनभित्र अविश्वासको बीउ रोप्न खोज्छन्।

शेखरजी, शशांकजी,

इतिहास बिर्सनु सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक भूल हो। २०५९ सालको कांग्रेस विभाजन आज पनि धेरै कार्यकर्ताको स्मृतिमा ताजै छ। त्यस घटनाको मूल्य नेपाली कांग्रेसले लामो समयसम्म चुकाउनुपरेको थियो। त्यसबेला सक्रिय भएका शक्ति, प्रवृत्ति र मनोविज्ञानबारे कांग्रेसभित्र विभिन्न विश्लेषण र बहस हुँदै आएका छन्। आज फेरि त्यही प्रकारको विभाजनकारी सोच, उक्साहट र गुटीय मनोविज्ञानले टाउको उठाउन खोजिरहेको छ भन्ने चिन्ता धेरै कार्यकर्ताले व्यक्त गरिरहेका छन्। त्यसैले तपाईंहरूलाई आग्रह छ—विगतका विभाजनबाट शिक्षा लिनुहोस्। यदि कसैले फेरि कांग्रेसलाई विभाजनको बाटोतर्फ धकेल्न खोजिरहेको छ भने, त्यसको माध्यम कहिल्यै नबन्नुहोस्।

राजनीतिमा सबैभन्दा खतरनाक शत्रु खुला विरोधी होइन; कानमा फुसफुसाएर अहंकारलाई मलजल गर्ने “साथी” हो। उसले कहिल्यै “पार्टी फुटाऔँ” भन्दैन। उसले भन्छ—”तपाईंलाई न्याय भएन”, “तपाईं नै वास्तविक उत्तराधिकारी”, “अब छुट्टै बाटो लिनुपर्छ।” यही मीठा शब्दहरूले इतिहासमा धेरै पार्टीहरू कमजोर भएका छन्।

कोइराला परिवारको नाम केवल एउटा थर होइन, नेपाली लोकतन्त्रको एउटा युग हो। बी.पी. कोइरालाले जेल रोज्नुभयो, निर्वासन रोज्नुभयो, तर संगठनभन्दा व्यक्तिगत स्वार्थलाई माथि राख्नुभएन। गिरिजाप्रसाद कोइरालाले असंख्य अपमान सहनुभयो, तर कांग्रेसलाई नै केन्द्रमा राख्नुभयो। सुशील कोइरालाले सादगी र नैतिकतालाई आफ्नो राजनीतिक शक्ति बनाउनुभयो। आज त्यो विरासतको सबैभन्दा ठूलो परीक्षा तपाईंहरूकै काँधमा आएको छ।

१४औँ महाधिवेशनमा कोइराला परिवार एकजुट हुन सकेन। त्यसको राजनीतिक मूल्य चुकाउनुपर्‍यो। अब १५औँ महाधिवेशनको पूर्वसन्ध्यामा फेरि त्यही गल्ती दोहोरिने हो भने त्यसको मूल्य केवल तपाईंहरूले होइन, सिंगो नेपाली कांग्रेसले तिर्नुपर्नेछ। विराटनगरस्थित कोइराला परिवारको ऐतिहासिक घरमा भएको आगजनीले भवन जलायो, तर इतिहास जलाउन सकेन। किनभने इतिहास इँटा र सिमेन्टले होइन, विचार र एकताले बाँच्छ।

आज समस्या बाहिरभन्दा भित्र छ। राजनीतिमा “उक्साउने” र “सुझाउने” बीचको दूरी निकै सानो हुन्छ। तर निर्णयको जिम्मेवारी सधैं नेताकै हुन्छ। त्यसैले शेखरजी र शशांकजी, आज तपाईंहरूले चाल्ने प्रत्येक कदमले केवल महाधिवेशनको परिणाम होइन, कांग्रेसको भावी इतिहास पनि निर्धारण गर्नेछ।

याद राख्नुस्—

फुटको राजनीतिमा पहिलो ताली बजाउनेहरू अन्तिम संस्कारमा उपस्थित हुँदैनन्। उनीहरू अर्को खेल खोज्न हिँडिसकेका हुन्छन्। पछाडि बाँकी रहन्छ—कमजोर संगठन, निराश कार्यकर्ता, टुक्रिएको विश्वास र पछुतो। कोइराला परिवारको विरासत कुनै व्यक्तिगत सम्पत्ति होइन। यो नेपाली लोकतन्त्रको साझा धरोहर हो। त्यसैले यसलाई गुटीय प्रतिस्पर्धा वा व्यक्तिगत महत्वाकांक्षाको साधन नबनाउनुहोस्।

आज कांग्रेसलाई अर्को गुट होइन, अर्को विभाजन होइन, अर्को बी.पी.को सोच, गिरिजाको धैर्य, सुशीलको सादगी र गोपालमान श्रेष्ठजस्तो संगठनप्रतिको निष्ठा चाहिएको छ।

अन्त्यमा फेरि एउटै प्रश्न—

शेखरजी, शशांकजी,
तपाईंहरू बी.पी.का उत्तराधिकारी बन्न चाहनुहुन्छ कि कांग्रेसको अर्को विभाजनको अध्यायका पात्र?
निर्णय तपाईंहरूको हुनेछ।
तर फैसला इतिहासले गर्नेछ।