अरूको पतनमा आफ्नो उत्थान देख्ने रास्वपा

शनिबार, ५ मंसिर २०८३

जनताले चुनावमा आफ्नो भविष्य बदल्ने आशाले मत दिन्छन्, तर नेताहरू चुनावपछि अरूको राजनीतिक भविष्यमा आफ्नो स्वार्थ खोज्न थाल्छन्। जनताले सुशासन, रोजगारी र विकासको अपेक्षा गर्छन् ः नेताहरू भने कुन दलको विवादले आफूलाई कति फाइदा पुर्‍याउँछ भन्ने हिसाबकिताबमा व्यस्त हुन्छन्। चीन भ्रमणमा रहेका सत्तारूढ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सांसदहरूको सार्वजनिक भएको संवादले नेपाली राजनीतिको यही प्रवृत्तिलाई फेरि सतहमा ल्याएको छ।

१) अरूको घरमा आगो, आफ्नो चुलोमा ताप

चीनको प्रविधि प्रदर्शनीमा रोबोट अवलोकन गरिरहेका सांसदहरूबीच नेपाली कांग्रेसको आधिकारिकता शेरबहादुर देउवाको हातमा जानुपर्ने, केपी शर्मा ओली र महेश बस्नेत अझ चर्किएर निस्कनुपर्ने र त्यसबाट आफूहरूलाई राजनीतिक लाभ हुने आशयको संवाद सुनियो। संयोग कस्तो ! प्रविधिमा संसार कहाँ पुग्यो भनेर हेर्न गएका जनप्रतिनिधिहरूको चासो भने नेपालको राजनीतिमा कसको विवादले कसलाई फाइदा पुर्‍याउँछ भन्नेमा केन्द्रित देखियो। अरूको घरमा आगो लाग्दा आफ्नो चुलो ताप्ने यो राजनीतिक प्रवृत्ति नयाँ होइन, तर परिवर्तनको नारा बोकेको दलका प्रतिनिधिबाट यस्तो सोच सार्वजनिक हुनुचाहिँ विचारणीय छ।

२) दल नयाँ, राजनीतिक संस्कार पुरानै ?

रास्वपा पुराना राजनीतिक दलहरूको विकल्प र नयाँ राजनीतिक संस्कारको वाचासहित उदाएको दल हो। जनताले पनि यसलाई केवल अर्को राजनीतिक दलका रूपमा होइन, पुरानो राजनीतिक कार्यशैली बदल्ने सम्भावनाका रूपमा हेरेका थिए। तर अरू दलको आन्तरिक विवाद, विभाजन र कमजोरीबाट आफ्नो राजनीतिक भविष्य सुरक्षित गर्ने सोच पुरानै राजनीतिक संस्कारको निरन्तरता होइन र ? राजनीतिक दलको नाम, चुनाव चिह्न र नेतृत्वको अनुहार बदलिनु मात्र परिवर्तन होइन। परिवर्तन त सोच, व्यवहार, प्राथमिकता र जनताप्रतिको जवाफदेहितामा देखिनुपर्छ।

३) अरू दलको भविष्यमा यति धेरै चासो किन ?

कुनै पनि राजनीतिक दलले अर्को दलको अवस्था र राजनीतिक समीकरणबारे चासो राख्नु अस्वाभाविक होइन। तर लोकतन्त्रमा कांग्रेसको आधिकारिकता कसले पाउने भन्ने कुरा दलको विधान, कानुन र अदालतको निष्पक्ष निर्णयले तय गर्नुपर्छ। एमालेको राजनीतिक भविष्य पनि उसकै नेतृत्व, नीति र जनताको मूल्याङ्कनबाट निर्धारण हुन्छ। अर्को दलको आन्तरिक विवादलाई आफ्नो चुनावी पुँजी बनाउने रणनीतिले क्षणिक लाभ दिन सक्ला, तर त्यसले स्वस्थ राजनीतिक प्रतिस्पर्धा र लोकतान्त्रिक संस्थाप्रतिको सम्मान कमजोर बनाउँछ। विपक्षीको कमजोरीमा रमाउनु र आफ्नै क्षमता प्रमाणित गर्नु दुई फरक राजनीतिक संस्कार हुन्।

४) एउटा वाक्य, धेरै राजनीतिक अर्थ

सार्वजनिक संवादमा सुनिएको एउटा अभिव्यक्ति विशेष अर्थपूर्ण छ—‘हामीले पनि काम गर्नुपर्छ, नत्र हामीलाई पनि त्यही अवस्थामा पुर्‍याइदिन्छन्।’ यसले नयाँ राजनीतिक शक्तिभित्र पनि आफ्नो भविष्यप्रतिको चिन्ता रहेको देखाउँछ। तर प्रश्न उठ्छ—काम गर्नुपर्ने कुरा जनताको अपेक्षा पूरा गर्न हो कि अर्को चुनावमा आफ्नो राजनीतिक अस्तित्व जोगाउन मात्र ? जनताले नयाँ दललाई अरूको असफलताबाट फाइदा लिन होइन, आफ्नै कार्यक्षमताबाट देशको अवस्था बदल्न चुनेका हुन्। सत्तामा पुगेपछि पनि आफ्नो सफलताको मापदण्ड विपक्षीको असफलतालाई बनाइन्छ भने नयाँ र पुरानो राजनीतिको भिन्नता के रह्यो ?

५) राजनीतिको केन्द्रमा जनता कि दलहरूको स्वार्थ ?

आज देशले रोजगारी सिर्जना, युवा पलायन नियन्त्रण, आर्थिक पुनरुत्थान, गुणस्तरीय शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा र प्रभावकारी सार्वजनिक प्रशासनको जवाफ खोजिरहेको छ। तर राजनीतिक बहसको ठूलो हिस्सा कसको पार्टीमा के हुँदैछ, को फुट्दैछ, कसले आधिकारिकता पाउँदैछ र कसको कमजोरीबाट कसले लाभ लिँदैछ भन्ने विषयमै अल्झिएको देखिन्छ। जनताका मुद्दा ओझेलमा पर्ने र नेताहरूको राजनीतिक हिसाबकिताब प्राथमिकतामा पर्ने अवस्था नै लोकतन्त्रको दुर्भाग्य हो। सरकारको सफलता विपक्षीको कमजोरीले होइन, जनताले अनुभव गर्ने परिणामले मापन हुनुपर्छ।

निष्कर्ष : लोकतन्त्रको परीक्षा आफ्नै कामबाट हुन्छ

नेपाली लोकतन्त्रको विडम्बना यही हो—जनता परिवर्तनका लागि मत दिन्छन्, नेताहरू अरूको पतनमा आफ्नो उत्थान खोज्छन्। जनता कामको हिसाब माग्छन्, नेताहरू अरूले काम नगरेको हिसाब गर्छन्। चीनमा रोबोटले मानिसको काम सहज बनाउने प्रविधि विकास भइरहेको छ, तर हाम्रो राजनीति भने अझै अरूको कमजोरीबाट आफ्नो भविष्य बनाउने पुरानै गणितमा अल्झिएको छ।

यो संवादले रास्वपाका सबै नेता वा सांसदको धारणा प्रतिनिधित्व गर्छ भन्ने होइन। तर नयाँ राजनीतिक शक्तिले पनि पुरानै प्रवृत्ति दोहोर्‍याउन थालेको हो भने जनताले गरेको परिवर्तनको अपेक्षामाथि प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक छ। लोकतन्त्र भनेको एउटा दलले अर्को दललाई पराजित गर्नु मात्र होइनः जनताको जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउनु हो। अरूको घर भत्काएर आफ्नो महल बन्दैन, न त विपक्षीको असफलताले मात्र सत्तापक्षको सफलता प्रमाणित हुन्छ।

जनतालाई नयाँ अनुहार होइन, नयाँ राजनीतिक संस्कार चाहिएको हो ः नयाँ नारा होइन, देखिने परिणाम चाहिएको हो। लोकतन्त्रको असली परीक्षा विपक्षी कति कमजोर भयो भन्नेमा होइन, सत्तामा पुगेकाहरूले जनताका लागि के गरे भन्नेमा हुन्छ।